Berichten

kerk

48 uur in Grahamstown

Grahamstown is een geinig stadje. Je kan er wandelen, lekker eten, grappige musea bezoeken, een botanische tuin bewonderen, een universiteit en daarbij horende diversiteit ontdekken en – voor ons belangrijk –  een echte delicatesse winkel vinden, Fusion Special. Ze hebben stroopwafels en dubbelzoute drop. Niet gekocht, maar wel echte boerenkaas en aantrekkelijke kruiden.

Het leukste van de stad is nog wel dat je op je gemak alle attracties in twee dagen kunt zien. Ik sla meestal stijl achterover als ik in gidsen – of kranten – lees wat je in een buitenlandse stad allemaal in 48 kunt doen. Zoveel red ik niet eens in twee weken. Hier is 48 uur voldoende. Behalve in juni, als er een festival is, dan heb je meer tijd nodig.

Ik wil niemand dwingen, maar als je ooit in Grahamstown bent, slaap dan svp in Bartholomew’s Loft, een verbouwde bakkerij met prettige appartementen en kamers. Wij hadden er werken willen blijven.

graham

In het stadhuis lopen we langs The portraits of Heroes. Als ik vraag of ik foto’s mag nemen, reageert de portier verheugd. Zeker, zegt hij, ‘dat worden goeie foto’s. Het is een indrukwekkende verzameling van man, vrouw, zwart en wit. Allemaal strijders van het eerste uur. Onder elke foto een quote van de betrokkene.

slovo

Voor het eerst zie ik een portret van Chris Hani, de ANC leider die in de jaren negentig vermoord werd. Op dit moment is veel te doen over zijn moordenaar. Hij zit levenslang in de gevangenis, maar is stervend. Een rechter moest zich buigen over de vraag of hij thuis mag sterven. Dat mag.

hani

Wie lekker wil lunchen, bezoekt de Red Café, een nonchalante uitspanning op de eerste verdieping in, met een groot terras. Lekkere sandwiches, verrukkelijke taarten en tweedehands Engelse boeken te koop. Het ligt aan Highstreet, de enige winkelstraat. Naast het café is een goeie boekwinkel.

avocadosandw

Veel kleinere steden in Zuid Afrika wekken de indruk dat ze in de jaren vijftig zijn blijven steken. De Europese jaren vijftig, wel te verstaan. Ook bv Bloemfontein – dat hier Bloem heet – is gemoedelijk en kneuterig. Het zijn slaperige stadjes met veel laagbouw, ruimte en een wat vervallen uiterlijk. De openbare ruimte is – in tegenstelling tot in Nederland – slecht onderhouden. Trottoirs waar je struikelt over gaten en scheve stenen. Asfalt vol potholes – gaten – en groen dat vlijtig zijn best doet de boel te overwoekeren.

Ik weet niet zeker wat dat jaren vijftig gevoel geeft: de lichte verwaarlozing is een onderdeel, zeker ook de ruimte en het gebrek aan hoogbouw, maar misschien nog wel het meest de rust van de mensen. Hier geen strakke types die haastig van A naar B bewegen. Geen straatveger die in x minuten plek y moet schoonmaken. Mensen kuieren, nemen de tijd en zijn vriendelijk.

Er is ook een universiteit, dat bepaalt mede de prettige sfeer, de losheid, de gekkigheid en dwarsheid. Ik heb ooit in een onderzoek gelezen dat de beste voorspeller voor succes van een stad de aanwezigheid van een universiteit is.

In heel Zuid Afrika zie je dat ook hier de spreukenpolitie vrij dwingend is. Elke winkel, keten en instantie heeft zo’n slogan – die marketeers ook wel tagline noemen. Ook The Rhodes University.

 

universiteit

(Hier zit de slogan de mededeling een beetje in de weg. Voor een beetje leider is er toch wel iemand die op zijn auto wil passen.)

 

Het stadje, dat in 1812 is gesticht door de Engelse Generaal Graham, heeft ook een kathedraal. De kerk oogt Gotisch, raar voor een land waar rond de 13de eeuw helemaal nog geen blanken woonden, laat staan katholieken. Het was in de tijd in Europa gebruik om oude stijlen na te apen, vandaar dit Neo-Gotische gebouw. Mooi, vooral ook het licht dat de door de glas in lood ramen naar binnen valt. De Kerk, biedt een mengeling van oude tombes en plakkaten – zoals die van Generaal Graham – en meer Afrikaans georiënteerde afbeeldingen en thema’s. De – zwarte – caretaker vraagt ons om ‘wat geld te geven voor de arme kinderen die aan de andere kant van de stad wonen’. Daar organiseren ze van die goede dingen voor.

kerbus

 

 

vis

 

deken

Historisch Museum

Provinciale musea zijn aandoenlijk. Niets van de geliktheid die wij gewend zijn. Het is meestal niet meer dan een paar zaaltjes, zonder duidelijk thema of idee over inrichting. Het is goed te zien dat een Afrikaanse directeur ooit de geschiedenis heeft willen vertellen zoals hij hem kende. De glorie van de boeren en Britten breed uitgemeten, die van Kaffers – dat was toen een heel gewoon woord – kreeg nauwelijks aandacht.

Dat is de laatste 20 jaar hersteld. De Xhosa – de oorspronkelijke bewoners in dit deel van Zuid Afrika – kregen hun rechtmatige plek in het museum in Grahamstown, maar er is waarschijnlijk niet genoeg geld om de hele boel om te gooien. Oud en Nieuw staan een beetje ongemakkelijk naast elkaar. Soms in één zaal, maar meestal zijn er nieuwe zalen gemaakt om het verhaal van de zwarte bevolking te vertellen.

houtleeuw

In het historisch museum van Grahamstown vermoed ik dat er een commissie aan het werk is gegaan om nieuwe teksten te maken. Het is een universiteitsstad, dus mogelijk heeft de commissie zich gedegen voorbereid. Ze zijn er niet niet uitgekomen. De waarheid bestaat niet, hij kan niet worden aangestipt en wie iets wil vinden, bepaalt maar zijn eigen oordeel.

museumtekst

Terwijl wij het museum bezoeken is de portier keihard aan het telefoneren. In alle vier de zalen horen wij zijn stem als ondertitel bij wat we zien. Van de voortrekkers, de eerste blanken die het land in bezit namen, de Britten die daarna kwamen en de Xhosa  die door iedereen worden onderdrukt en overheerst.

kralenmuseum

Het is een krachtig ratjetoe van schitterende gebruiksvoorwerpen en sieraden gemaakt van kralen, Engelse kinderschoentjes, wapens, werktuigen en meubels gemaakt op basis van ontwerpen van het land van herkomst waar hier en daar een Afrikaans detail opduikt.

 

kinderschoen